wróć...Transkrypcja - Skradziona tożsamość

00:00:23,026 --> 00:00:27,006
Ja zawsze mówię, że największym skarbem narodu są dzieci.

00:00:28,346 --> 00:00:30,906
Bez dzieci nie ma przyszłości.

00:00:34,006 --> 00:00:46,586
I to właśnie kraj, który napadł na Polskę, przede wszystkim zabierał dzieci.

00:01:20,992 --> 00:01:26,692
Kiedy rozpoczęła się II wojna światowa, wszystkich z Gdyni wysiedlono

00:01:26,692 --> 00:01:34,452
i moja babcia miała siostrę, rodzinę tutaj w Łodzi, więc wzięła

00:01:34,452 --> 00:01:40,472
mnie i jeszcze swojego wnuka i przyjechała do Łodzi.

00:01:53,020 --> 00:01:54,670
Po jakimś czasie dostała wezwanie do jugendamtu na badanie ze mną.

00:02:00,500 --> 00:02:05,300
No i po tym badaniu stwierdzono, że powinna mieć jeszcze dalsze badania.

00:02:05,640 --> 00:02:09,040
Proszę przyjść jutro. No niestety.

00:02:09,860 --> 00:02:14,420
Tak się stało, że babcia już mnie nie odnalazła.

00:02:20,122 --> 00:02:25,282
Potem byłam wysłana do Bruczkowa, Bruczków.

00:02:25,802 --> 00:02:33,002
To były takie domy przygotowujące dzieci do germanizacji.

00:02:34,002 --> 00:02:35,442
I stamtąd trafiłam do Połczyna, do Instytutu Lebensborn.

00:02:42,402 --> 00:02:53,338
Okna półokrągłe, I dzieci siedziały na parapecie i patrzyły na

00:02:53,338 --> 00:02:59,178
wielką łąkę i po prostu tęskniły, płakały, może ktoś przyjdzie

00:02:59,178 --> 00:02:59,568
i ich odbierze.

00:03:10,518 --> 00:03:12,318
Dzieci nie znały języka niemieckiego, przecież to były polskie dzieci.

00:03:15,038 --> 00:03:17,138
Nie rozumiały, co się do nich mówiło.

00:03:18,543 --> 00:03:22,243
Za każde słowo po polsku dostawało się karę.

00:03:25,283 --> 00:03:28,583
Przyszedł taki pan i ja poszłam na koniec kolejki.

00:03:28,703 --> 00:03:31,103
Ten pan się mną zainteresował.

00:03:34,163 --> 00:03:37,003
Poszliśmy na spacer koło tego domu.

00:03:38,083 --> 00:03:44,183
No i za jakiś czas, może to było w następnym dniu albo w tym samym

00:03:44,183 --> 00:03:45,953
dniu, to tego już nie pamiętam, wiem, że mnie zabrał do siebie do Lemgo.

00:03:50,116 --> 00:03:55,316
Mała Basia nie mogła wtedy wiedzieć, że nieopodal zamieszkał inny

00:03:55,316 --> 00:03:56,976
chłopiec wywieziony z Łodzi.

00:04:10,805 --> 00:04:12,275
Pytano mnie, jak się czułem, jako to dziecko z lebensborn.

00:04:16,265 --> 00:04:17,605
A jak mam się czuć?

00:04:18,425 --> 00:04:21,585
Nie znałem rodziców, nie wiem, czy mam rodzeństwo, gdzie mieszkałem.

00:04:22,245 --> 00:04:24,345
I wciąż powtarzałem, co mam zrobić.

00:04:24,785 --> 00:04:28,845
A kiedy Czerwony Krzyż stwierdził, że takiego nazwiska Roszatowskich

00:04:28,845 --> 00:04:32,705
nigdy nie było, muszę to po prostu zaakceptować.

00:04:41,315 --> 00:04:47,955
W Bróczkowie, miałem takie wspomnienie, było jeziorko i most.

00:04:48,755 --> 00:04:53,795
I kiedy byłem tam w 2000 roku, pojechałem tam sam specjalnie,

00:04:54,055 --> 00:04:55,555
to znalazłem to wszystko.

00:05:00,603 --> 00:05:03,203
I byłem też w Łodzi.

00:05:03,863 --> 00:05:07,243
Wiedziałem mniej więcej, gdzie trafiłem do domu dziecka.

00:05:08,043 --> 00:05:11,163
Toteż miałem takie wspomnienie, tylko wspomnienie.

00:05:12,183 --> 00:05:16,583
Myślałem nawet, że mi się tylko przyśniło, wydawało, że tam jechał tramwaj.

00:05:17,423 --> 00:05:18,883
Ale tak też było.

00:05:19,943 --> 00:05:21,703
A potem byłem w Kaliszu.

00:05:25,055 --> 00:05:31,455
Tam też był taki dom dla dzieci i tam z kolei zapamiętałem, że

00:05:31,455 --> 00:05:35,115
czekałem na pociąg i na suficie były jakieś freski malowidła,

00:05:35,995 --> 00:05:37,075
to też znalazłem.

00:05:37,424 --> 00:05:46,584
Trafiłem też do Bad Polzin, Połczyna, i zapamiętałem, że byłem

00:05:46,584 --> 00:05:51,164
w takim dużym pomieszczeniu półkolistym z przodu i patrzyłem na łąkę.

00:05:53,544 --> 00:05:58,164
Ale najwyraźniej pamiętam czas, gdy byłem w Korensalis.

00:06:01,117 --> 00:06:07,437
Na początku grudnia Himmler, który był twórcą tego całego systemu,

00:06:07,937 --> 00:06:11,357
właśnie nie Hitler, a Himmler, on kupił ten dom.

00:06:12,037 --> 00:06:14,417
To był wcześniej dom starców i dom opieki.

00:06:15,037 --> 00:06:16,117
I zrobił z tego kolejny dom dla lebensborn.

00:06:19,397 --> 00:06:21,317
Ja tam trafiłem.

00:06:24,277 --> 00:06:28,277
I stamtąd zabrała mnie moja przybrana matka.

00:06:31,002 --> 00:06:35,942
Stała tam, tak jak to kiedyś było, w kapeluszu i z woalką na twarzy.

00:06:36,702 --> 00:06:43,782
Tak stała i przełożona powiedziała wtedy, tak, pani Lüdecki, z

00:06:43,782 --> 00:06:48,162
tej dwójki dzieci może sobie pani jednego chłopca wybrać i zabrać.

00:06:48,182 --> 00:06:52,102
I to się stało w ciągu pięciu minut.

00:06:52,973 --> 00:06:56,713
Tu musi pani tylko podpisać. I podpisała.

00:06:56,793 --> 00:06:58,973
Wzięła mnie za rękę.

00:06:59,113 --> 00:07:00,733
I przez Norymbergę pojechaliśmy do Lemgo, do Nadrenii Północnej

00:07:03,713 --> 00:07:06,413
Westfalii, w powiecie Lippe.

00:07:06,513 --> 00:07:08,433
Tam, gdzie mieszkali z mężem.

00:07:09,713 --> 00:07:13,993
Pamiętam, weszliśmy do dużego pokoju, który był wyższy niż ten

00:07:13,993 --> 00:07:16,333
pokój tutaj, i stała tam choinka.

00:07:17,333 --> 00:07:20,313
Po raz pierwszy w życiu zobaczyłem choinkę.

00:07:30,571 --> 00:07:34,671
Oczywiście w wieku sześciu, a właściwie prawie siedmiu lat wiedziałem,

00:07:34,831 --> 00:07:37,031
że to nie są moi prawdziwi rodzice.

00:07:38,051 --> 00:07:42,771
A potem, gdy znalazłem te dokumenty, to już wiedziałem i tak.

00:07:42,971 --> 00:07:45,231
Ja jestem po prostu ciekawski.

00:07:46,231 --> 00:07:50,771
Znalazłem te dokumenty na dole, wciśnięte w szafie mojego przybranego ojca.

00:07:51,111 --> 00:07:52,671
Spojrzałem na nie i pomyślałem sobie - kiedy będę starszy, wtedy

00:07:55,010 --> 00:08:00,690
poszukam, może mam gdzieś jakąś rodzinę, krewnych, ale nic nie

00:08:00,690 --> 00:08:02,430
znalazłem, zupełnie nic.

00:08:12,570 --> 00:08:18,110
Z dokumentów wynika, że trzy razy zmieniono mi tożsamość, ale

00:08:18,110 --> 00:08:19,010
w Lemgo nazywałam się Bebel Rosman.

00:08:22,259 --> 00:08:29,879
Zastępowałam właściwie zmarłą córkę imieniem Urzel, która zmarła

00:08:29,879 --> 00:08:31,179
mając dziesięć lat.

00:08:31,959 --> 00:08:36,519
Portret wisiał na ścianie w pokoju i bardzo często słyszałam,

00:08:36,599 --> 00:08:44,607
ach, unsere liebe Urzel, Nasza kochana Urzel i ja też chciałam

00:08:44,607 --> 00:08:50,227
być tą kochaną Urzel, więc ta Urzel stała się takim moim przykładem.

00:08:50,327 --> 00:08:54,127
Jako dziecko zawsze mówiłam, ach Urzel to jest taka, to ja też

00:08:54,127 --> 00:08:59,107
będę taka i zawsze jak coś miałam zrobić, to zawsze, pewnie Urzel

00:08:59,107 --> 00:09:00,007
tak by zrobiła.

00:09:09,948 --> 00:09:12,948
Ich

00:09:23,368 --> 00:09:33,068
celem było zrobienie z nas, polskich dzieci, niemieckich dzieci.

00:09:36,087 --> 00:09:42,287
Ojciec przed wojną był naukowcem, pracował w Zakładzie Higieny

00:09:42,287 --> 00:09:46,647
i Mikrobiologii w Uniwersytecie Poznańskim.

00:09:47,067 --> 00:09:51,767
Stworzył grupę odwetową przeciwko Niemcom.

00:09:51,987 --> 00:09:57,167
W 1942 roku, w kwietniu, aresztowali całą grupę.

00:10:02,311 --> 00:10:06,511
Częścią naszej misji jest edukowanie społeczeństwa amerykańskiego,

00:10:06,711 --> 00:10:10,671
przekazywanie wiedzy i doświadczeń z czasów tej wojny.

00:10:10,691 --> 00:10:14,311
Oczywiście większość mówiąc o drugiej wojnie ma na myśli lądowanie

00:10:14,311 --> 00:10:18,891
w Normandii czy wojnę na Pacyfiku, ale przecież to była wojna

00:10:18,891 --> 00:10:19,731
globalna i dotykała wszystkich.

00:10:19,731 --> 00:10:20,511
Nie dotyczyła tylko walczących

00:10:23,034 --> 00:10:26,854
amerykańskich żołnierzy, wpływała też po prostu na obywateli.

00:10:27,554 --> 00:10:31,434
Dlatego próbujemy poprzez ten program umożliwić zainteresowanym

00:10:31,434 --> 00:10:32,724
dotarcie do różnych ważnych miejsc i ich poznanie.

00:10:35,634 --> 00:10:40,054
Czymś zupełnie innym jest być w danym miejscu, ale też rozmawiać

00:10:40,054 --> 00:10:42,214
z ludźmi, którzy przeżyli wojnę.

00:10:45,014 --> 00:10:51,733
Rodziny w Poznaniu zrobiły nam Takie zdjęcia.

00:10:53,453 --> 00:10:59,653
To jest moja siostra Daria, a to jestem ja, trzy i pół i pięcioletnia.

00:11:00,293 --> 00:11:04,613
Ten projekt rozpoczyna się w Hamburgu, wjedzie przez wybrzeże,

00:11:04,933 --> 00:11:06,223
Bydgoszcz, gdzie dzisiaj jesteśmy, i dociera do Warszawy.

00:11:09,033 --> 00:11:12,893
Uczestnicy naszych podróży pochodzą z różnych części USA.

00:11:13,573 --> 00:11:17,633
Niektórzy podążają ścieżką historii, inni śladami ojca czy matki,

00:11:17,995 --> 00:11:24,995
mają polskie lub żydowskie korzenie lub po prostu interesują się edukacyjnymi podróżami.

00:11:25,155 --> 00:11:29,975
Ważne jest, by pamiętać, co się wydarzyło w czasie wojny, by to

00:11:29,975 --> 00:11:34,055
się nigdy nie powtórzyło, biorąc też pod uwagę, co dzieje się teraz.

00:11:57,421 --> 00:11:59,011
Fort Siódmy w Poznaniu, miejsce kaźni mieszkańców Wielkopolski.

00:12:02,401 --> 00:12:03,691
Tu zaczyna się tragiczna historia rodziny Alodii.

00:12:10,207 --> 00:12:11,857
Kolejno po aresztowaniu ojca i straceniu jego na Forcie Siódmym w

00:12:16,767 --> 00:12:23,547
Poznaniu, rozkaz wykonania śmierci na całej rodzinie był.

00:12:24,567 --> 00:12:32,027
Ten rozkaz został później zamieniony na obozy i jeżeli chodzi

00:12:32,027 --> 00:12:35,067
o dzieci, to na germanizację.

00:12:39,873 --> 00:12:48,193
W lutym 1943 roku musieliśmy z naszymi opiekunami przyjść do Urzędu

00:12:48,193 --> 00:12:49,033
SS-mańskiego w celu badania nas jako dzieci.

00:12:55,873 --> 00:13:06,733
Badano nas pod względem rasy i przydatności dzieci do germanizacji niemieckiej.

00:13:10,417 --> 00:13:18,157
Nasi opiekunowie musieli nas pozostawić, a my zostałyśmy zabrane

00:13:18,157 --> 00:13:23,177
do obozu przejściowego na ulicę Główną w Poznaniu.

00:13:24,317 --> 00:13:25,997
W tym okresie przyszły również dzieci 30 współpracowników mojego

00:13:33,051 --> 00:13:40,531
ojca, którzy zginęli razem z nim 8 stycznia 1943 roku.

00:13:42,211 --> 00:13:48,911
Była nas duża gromadka dzieci w obozie przejściowym na Głównej.

00:13:53,903 --> 00:14:00,983
Dalej pociągiem pojechałyśmy do Łodzi, wówczas Litzmannstadt,

00:14:01,443 --> 00:14:10,523
gdzie przeszłyśmy drogą pieszą z dworca do obozu koncentracyjnego

00:14:10,523 --> 00:14:16,103
dla dzieci i młodzieży przy ulicy Przemysłowej 48.

00:14:29,493 --> 00:14:32,153
W ogóle nie wiedziałam, co się dzieje, na pewno.

00:14:34,593 --> 00:14:42,153
Poza tym jako starsza siostra mojej młodszej siostry za zadanie

00:14:42,153 --> 00:14:46,653
było zawsze w domu pielęgnowanie młodszych dzieci.

00:14:47,433 --> 00:14:49,083
Cały czas opiekowałam się młodszą siostrą, trzymałam ją za rękę,

00:14:54,434 --> 00:15:00,214
rozmawiałam z nią i idąc nie wiedziałam w ogóle po co, gdzie,

00:15:00,434 --> 00:15:02,054
co i jak idziemy.

00:15:02,814 --> 00:15:09,434
W obozie byłam około sześciu do dziewięciu tygodni.

00:15:10,374 --> 00:15:11,934
Dokładnie tego nikt nie wie, kiedy i jak zostałam przeniesiona

00:15:19,809 --> 00:15:26,329
razem z siostrą do drugiej instytucji, która wówczas istniała

00:15:26,329 --> 00:15:27,889
w systemie II wojny światowej, do Gau-Kinderheimu w Kaliszu.

00:15:52,973 --> 00:15:57,833
W momencie wybuchu wojny, kiedy wkroczyli Niemcy, siostry, które

00:15:57,833 --> 00:16:02,953
były jeszcze fizycznie sprawne, zostały wysłane do obozu w Bojanowie.

00:16:03,073 --> 00:16:05,033
To był obóz pracy dla duchowieństwa.

00:16:05,613 --> 00:16:12,213
Siostry starsze, schorowane, zostały przewiezione, przetransportowane

00:16:12,213 --> 00:16:14,053
do Sióstr Miłosierdzia.

00:16:19,383 --> 00:16:21,323
Tutaj znajdował się obóz dla dzieci.

00:16:21,583 --> 00:16:25,603
Docelowym miejscem przebywania tych dzieci miały być Niemcy.

00:16:25,803 --> 00:16:28,723
To były dzieci przeznaczone do germanizacji.

00:16:31,786 --> 00:16:34,826
Pani, z którą się kiedyś spotkałam tutaj, ona powiedziała, że

00:16:34,826 --> 00:16:38,686
przede wszystkim to, co ona pamięta, to głód i ogromny lęk.

00:16:39,186 --> 00:16:45,686
To były małe dzieci, ale one, no oczywiście, te uczucia wszystkie

00:16:45,686 --> 00:16:47,026
były w nich bardzo silne.

00:16:47,386 --> 00:16:50,566
Do tego stopnia, że ta pani, nawet tak jak obserwowałam, kiedy

00:16:50,566 --> 00:16:55,266
tutaj była, no to ona wręcz jeszcze z takim lękiem i z takim dystansem

00:16:55,266 --> 00:16:58,646
też podchodziła nawet do tego, co zostało już dzisiaj, czyli tylko

00:16:58,646 --> 00:17:00,066
do tych murów tak naprawdę.

00:17:04,912 --> 00:17:09,512
Pamiętała, że były traktowane bardzo surowo, że były bite za najmniejsze przewinienia.

00:17:10,492 --> 00:17:14,292
Z lękiem patrzyła na kaplicę, która znajduje się na dziedzińcu kościelnym.

00:17:14,392 --> 00:17:17,212
To jest kaplica pogrzebowa św.

00:17:17,392 --> 00:17:19,232
Nepomucena, zabytkowa kaplica.

00:17:19,852 --> 00:17:21,252
Tam te dzieci przetrzymywano.

00:17:29,026 --> 00:17:36,406
Uczono nas, że jesteśmy niemieckimi dziećmi, że nasi rodzice nie żyją.

00:17:36,746 --> 00:17:42,826
I od tego momentu zamiast Alodia Witaszek nazywałam się Alice

00:17:42,826 --> 00:17:47,226
Witke, siostra Dora Witke.

00:17:52,685 --> 00:17:59,985
Trafiłam do dalszej instytucji, która istniała w czasie II wojny

00:17:59,985 --> 00:18:07,945
światowej i to był Lebenswohn w połczynie z Drohu na Pomorzu.

00:18:09,925 --> 00:18:25,461
W kwietniu 1944 roku przyjechała moja niemiecka, nowa, Muti, tą brożkę mam.

00:18:26,101 --> 00:18:31,981
Kiedy dowiedziała się, że jeszcze mam siostrę, to chciała nas obie zabrać.

00:18:33,241 --> 00:18:41,061
Lecz w ten czas powiedziano jej, że wielu żołnierzy zginęło już na froncie.

00:18:41,681 --> 00:18:43,451
Rodziny proszą również już o dorosłe dzieci, nie tylko o niemowlaczki

00:18:50,515 --> 00:18:53,675
i może tylko otrzymać jedno dziecko.

00:18:55,935 --> 00:19:02,035
Pojechałyśmy z nią razem do jej nowego domu.

00:19:03,055 --> 00:19:04,585
To był Stendal, 60 kilometrów na zachód od Berlina położony.

00:19:13,364 --> 00:19:14,984
Zostały wystawione nowe dokumenty, że urodziłam się w Stendalu

00:19:19,604 --> 00:19:24,324
z pani Luizy Dahl i Wilhelma Dahl.

00:19:48,734 --> 00:19:55,654
Od roku 1940 Łódź miała odgrywać wyjątkową rolę w tym systemie,

00:19:56,154 --> 00:20:01,354
można powiedzieć, planowanej germanizacji ludności polskiej.

00:20:02,094 --> 00:20:06,454
Generalny Plan Wschodni dawał temu miejscu wyjątkowe znaczenie.

00:20:06,605 --> 00:20:11,065
Mianowicie powstał tutaj oddział centrali przesiedlańczej i rzeczywiście

00:20:11,065 --> 00:20:15,585
docierała ludność polska z tych terenów, z których była wysiedlana,

00:20:15,725 --> 00:20:19,585
czyli przede wszystkim to były ziemie bezpośrednio wcielone do

00:20:19,585 --> 00:20:23,665
Rzeszy, ale także Polacy z terenów Zamojszczyzny.

00:20:24,070 --> 00:20:29,950
Na terenie Litzmannstadt funkcjonowały obozy przesiedleńcze, funkcjonował

00:20:29,950 --> 00:20:34,510
obóz pracy, obóz koncentracyjny przy ulicy Przemysłowej, a także

00:20:34,510 --> 00:20:38,290
to straszne miejsce jakim był obóz rasowy przy ulicy Spornej.

00:20:38,790 --> 00:20:43,550
Tam była przeprowadzana selekcja rasowa, czy to w obozach przesiedleńczych,

00:20:43,630 --> 00:20:47,670
czy to w obozie przy ulicy Przemysłowej, ta selekcja miała konkretny cel.

00:20:47,670 --> 00:20:49,350
Wytypowanie dzieci, które miały być przekazane przez odpowiednie

00:20:52,956 --> 00:20:54,426
instytucje niemieckie, takie jak lebensborn, do Niemiec.

00:21:04,587 --> 00:21:10,067
Przy NSDAP funkcjonował Urząd Polityki Rasowej, którego wytyczne,

00:21:10,247 --> 00:21:15,127
notabene sformułowane już w 1939 roku, dotyczące ziem polskich,

00:21:15,587 --> 00:21:20,567
były jednym z podstawowych wyznaczników ideowych germanizacji dzieci polskich.

00:21:21,040 --> 00:21:24,720
W tym procesie tworzenia różnego rodzaju wytycznych wskazuje się

00:21:24,720 --> 00:21:26,300
często na różne etapy.

00:21:27,420 --> 00:21:31,560
Często wspomina się np. o piśmie Heinricha Himmlera skierowanym

00:21:31,560 --> 00:21:34,260
do Artura Greisera, namiestnika Kraju Warty.

00:21:35,160 --> 00:21:40,820
Było to pismo z czerwca 1941 roku, w którym Heinrich Himmler wskazywał

00:21:40,820 --> 00:21:45,223
na potrzebę utworzenia swego rodzaju ochronek domów dziecka dla

00:21:45,223 --> 00:21:49,903
dzieci ocenianych przez Niemców jako wartościowe rasowo, dzieci

00:21:49,903 --> 00:21:53,303
polskich, które miały być porywane z rodzin i umieszczane w tego

00:21:53,303 --> 00:21:56,583
rodzaju domach dziecka i później wychowywane na Niemców.

00:21:59,110 --> 00:22:02,710
Organizacja Lebensborn, której promotorem powstania był właśnie

00:22:02,710 --> 00:22:09,010
Heinrich Himmler, została utworzona w roku 1936 i właśnie motto

00:22:09,010 --> 00:22:14,470
zaczerpnięte z Himmlera, znajdujące się na początku tego statutu,

00:22:14,930 --> 00:22:19,350
mówi o tym, że istnieje potrzeba roztoczenia opieki przez państwo

00:22:19,350 --> 00:22:23,710
niemieckie, przez Rzeszę Niemiecką nad każdą matką dobrej krwi.

00:22:25,587 --> 00:22:29,187
Himmlerowi podlegał w konsekwencji komisariat Rzeszy ds.

00:22:29,367 --> 00:22:32,847
Umacniania Niemczyzny, który był swego rodzaju ciałem nadzorczym

00:22:32,847 --> 00:22:36,067
m.in. dla Głównego Urzędu Rasy i Osadnictwa.

00:22:36,267 --> 00:22:40,627
Obóz przy ulicy Spornej w Łodzi był właśnie obozem Głównego Urzędu

00:22:40,627 --> 00:22:41,947
Rasy i Osadnictwa.

00:22:51,727 --> 00:23:00,607
Od 1939 roku, gdy z budynku zostali wykwaterowani zakonnicy, wyrzucona została szkoła.

00:23:00,827 --> 00:23:02,627
Tutaj wprowadził się Wehrmacht.

00:23:04,027 --> 00:23:05,557
I od listopada 1939 roku my, Bernardyni, nie mieliśmy wstępu

00:23:08,507 --> 00:23:09,447
tutaj na ten teren.

00:23:10,340 --> 00:23:14,840
Dokładnie nie wiemy, w którym momencie umieszczono tutaj pododdział

00:23:14,840 --> 00:23:20,780
obozu rasowego, gdzie okupanci sprawdzali, czy dzieci mają wystarczająco

00:23:20,780 --> 00:23:26,500
cech, które kwalifikowałyby je do zniemczenia, do odesłania na

00:23:26,500 --> 00:23:31,280
tereny III Rzeszy i tam by mogli ich wychowywać na Niemców.

00:23:34,673 --> 00:23:39,833
Są osoby, które mieszkają tutaj w Łodzi, które do dzisiaj wchodząc,

00:23:39,873 --> 00:23:45,153
przekraczają bramę naszą, mają przed oczyma żołnierzy Wehrmachtu.

00:23:45,413 --> 00:23:50,893
Na dachu, na wieżyczce stanowisko dla ciężkiego karabinu maszynowego, wozy opancerzone.

00:23:51,793 --> 00:23:54,773
No i wejście do klasztoru już dla nich jest bardzo traumatyczne.

00:24:02,973 --> 00:24:06,353
Obóz rasowy chyba jest najbardziej trudny do zidentyfikowania.

00:24:06,473 --> 00:24:09,333
Załoga tego obozu jest najbardziej trudna do zidentyfikowania.

00:24:09,513 --> 00:24:13,113
Wynika to z tego, że większość dokumentacji nie zachowała się

00:24:13,113 --> 00:24:14,193
do dzisiejszych czasów.

00:24:14,293 --> 00:24:17,993
Niemcy bardzo sprytnie niszczyli, zacierali po sobie ślady, więc

00:24:17,993 --> 00:24:23,033
tutaj mamy najwięcej wątpliwości co do ustalenia składu osobowego.

00:24:23,473 --> 00:24:25,453
Dużo lepsze wyniki w badaniach mamy, jeżeli chodzi o obóz dla polskich dzieci:

00:24:28,413 --> 00:24:30,243
Polen-Jugendverwahrlager der Sicherheitspolizei in Litzmannstadt.

00:24:32,622 --> 00:24:34,152
Dlatego, że tam udało nam się ustalić całe kierownictwo obozu

00:24:37,442 --> 00:24:41,302
oraz nazwiska strażników i nadzorców.

00:24:43,810 --> 00:24:49,390
To, że obóz na Przemysłowej służył również selekcji rasowej, mówią

00:24:49,390 --> 00:24:52,570
fotografie, jakie zachowały się jeszcze w archiwum.

00:24:53,130 --> 00:24:56,930
Tu na przykład widzimy, że nie wszyscy dorośli są w mundurach,

00:24:57,050 --> 00:25:02,030
że są panowie pod krawatami i wiemy na pewno, że jest to komisja

00:25:02,030 --> 00:25:07,010
rasowa, która wybiera chłopców, wybiera dzieci, które rokują rasowo,

00:25:07,110 --> 00:25:10,798
to znaczy nadają się do germanizacji. mają odpowiednie cechy.

00:25:11,158 --> 00:25:16,798
Odpowiedni kolor oczu, kształt czaszki, żuchwa, kolor skóry, intelekt,

00:25:16,898 --> 00:25:19,518
bo to też nie tylko cechy biologiczne, ale i też intelektualne

00:25:19,518 --> 00:25:24,818
były dla Niemców istotne, kolor włosów oczywiście i wiele innych

00:25:24,818 --> 00:25:29,818
cech fizycznych, które wskazywały na to, że są Niemcami, a nie Słowianami.

00:25:30,149 --> 00:25:34,869
Obóz na Przemysłowej zaczął swoje funkcjonowanie z początkiem

00:25:34,869 --> 00:25:38,289
grudnia 1942 roku.

00:25:39,009 --> 00:25:42,469
Musimy więc pamiętać, że tak naprawdę już od długiego czasu, od

00:25:42,469 --> 00:25:43,889
kilku lat trwała wojna.

00:25:44,569 --> 00:25:48,450
Dzieci, które trafiały do Łodzi, do obozu, tak naprawdę były już

00:25:48,450 --> 00:25:53,330
bardzo mocno poturbowane i przeczołgane przez tę wojnę, tą wojną doświadczone.

00:25:53,870 --> 00:25:56,870
Część z nich to już były sieroty albo półsieroty.

00:25:57,250 --> 00:26:02,770
One doskonale wiedziały, co znaczy Niemiec, co znaczy ta wojna,

00:26:02,930 --> 00:26:07,990
więc tak naprawdę ten obóz był takim ostatnim, długotrwałym i

00:26:07,990 --> 00:26:09,710
bardzo silnym ciosem w ich życie.

00:26:19,036 --> 00:26:22,496
Kwerenda przeprowadzona w Urzędzie Stanu Cywilnego pozwoliła nam

00:26:22,496 --> 00:26:27,656
ustalić, że jest to samych dzieci polskich ponad 600 nazwisk.

00:26:27,896 --> 00:26:33,576
Do tego dochodzą chociażby dzieci innych narodowości i tutaj w

00:26:33,576 --> 00:26:36,836
przypadku tych ziem okupowanych to jest prawie lista 700 dzieci,

00:26:37,536 --> 00:26:42,476
które zginęły w łódzkich obozach z terenów okupowanych przez III Rzeszę.

00:26:42,936 --> 00:26:44,766
Natomiast około 120 z nich jest pochowanych na cmentarzu na Kurczakach,

00:26:48,803 --> 00:26:54,443
gdzie jesteśmy w stanie określić, w którym miejscu dokonano pochówku.

00:26:54,903 --> 00:26:57,643
Natomiast groby już na dzień dzisiejszy nie przetrwały.

00:26:57,783 --> 00:27:02,203
To są tylko dwa nagrobki, dwójki dzieci z obozu na ulicy Przemysłowej.

00:27:02,703 --> 00:27:06,923
Jest to jeden grób Zygmunta Olejniczaka, a drugi Jurka Rutkowskiego.

00:27:08,058 --> 00:27:13,898
Jeżeli chodzi o obóz rasowy, to jest ilość 25 dzieci polskich,

00:27:14,018 --> 00:27:18,438
które zginęły w trakcie funkcjonowania obozu rasowego.

00:27:18,558 --> 00:27:22,238
I to są nie tylko te, które zginęły w obozie rasowym, ale także

00:27:22,238 --> 00:27:25,758
te, które zostały wywiezione do szpitala na terenie Łodzi.

00:27:25,838 --> 00:27:27,358
Tam też część tych dzieci umierała.

00:27:27,438 --> 00:27:30,898
Większość obozów miała problem przede wszystkim z chorobami zakaźnymi.

00:27:31,058 --> 00:27:33,318
To będzie szkarlatyna, odra.

00:27:33,558 --> 00:27:35,278
Te choroby były śmiertelne dla dzieci.

00:27:35,418 --> 00:27:37,238
Do tego zapalenie opon mózgowych.

00:27:37,958 --> 00:27:40,018
Duża część dzieci chorowała na gruźlicę.

00:27:47,056 --> 00:27:48,646
Praca w Muzeum Dzieci Polskich Ofiar Totalitaryzmu jest pewnego

00:27:49,996 --> 00:27:54,496
rodzaju misją przekazywania tej trudnej historii o pamięci dzieci,

00:27:54,676 --> 00:27:57,876
które w obozie przywódcy przemysłowej się znajdowały, o ich trudnych

00:27:57,876 --> 00:28:02,236
losach, o to, żeby myślę każdy Polak miał taką świadomość, że

00:28:02,236 --> 00:28:05,956
Niemcy byli zdolni do utworzenia obozu przeznaczonego tylko i

00:28:05,956 --> 00:28:09,856
wyłącznie dla dzieci do 16 roku życia, że obóz ten funkcjonował

00:28:09,856 --> 00:28:14,316
bardzo długo, że był to obóz duży, na prawie 6 hektarach powierzchni,

00:28:14,396 --> 00:28:18,814
prawie 50 budynków, że jest to temat, który dotyczy każdego Polaka,

00:28:18,974 --> 00:28:21,714
ponieważ nie są to tylko dzieci łódzkie, czy z okolic Łodzi, ale

00:28:21,714 --> 00:28:22,914
dzieci z całego terytorium okupowanej Polski.

00:28:25,554 --> 00:28:29,254
Aczkolwiek nie tylko sama przemysłowa gehenna polskiej dzieci w ogóle.

00:28:29,514 --> 00:28:33,214
Dzieci germanizowane, dzieci wysiedlone, dzieci w Powstaniu Warszawskim,

00:28:33,554 --> 00:28:35,434
dzieci jako ofiary wysiedleń zamojszczyzny.

00:28:36,432 --> 00:28:37,992
Pracy mamy dużo i dużo pracy przed nami, żeby też jak najwięcej

00:28:40,132 --> 00:28:41,842
o polskich dzieciach, zarówno czy to uczniowie szkół, czy osoby dorosłe

00:28:45,032 --> 00:28:46,252
jak najwięcej się dowiedziały.

00:28:52,075 --> 00:28:56,455
Naszym celem jest opracowanie kompleksowej monografii dotyczącej

00:28:56,455 --> 00:29:01,575
obozu przy ulicy Przemysłowej i tą monografią będziemy starali

00:29:01,575 --> 00:29:05,135
się dotrzeć do ideału, czyli poszukiwania tej prawdy historycznej.

00:29:05,635 --> 00:29:09,355
I oczywiście newralgiczną częścią tej monografii będą też losy

00:29:09,355 --> 00:29:14,515
tych dzieci, które były na terenie obozu, były tam więzione, a

00:29:14,515 --> 00:29:18,915
następnie trafiły do Niemiec jako te dzieci właśnie poddane germanizacji.

00:29:30,112 --> 00:29:31,832
Na tym zdjęciu jest mama i ja.

00:29:33,672 --> 00:29:35,292
Cztery latka dziecko miało.

00:29:38,252 --> 00:29:38,822
1951 rok? Tak? 51. Taka sierota.

00:29:44,692 --> 00:29:46,192
To szkoła podstawowa w Daniszynie, tak? Dyrektor? Zwierzyński, tak.

00:29:50,767 --> 00:29:51,667
A to nauczycielki?

00:29:52,027 --> 00:29:54,047
I to też jeden nauczyciel? Ostrów Wielkopolski.

00:29:54,467 --> 00:30:01,007
Pierwszy raz o losach wojennych mojej rodziny usłyszałam z ust

00:30:01,007 --> 00:30:03,267
mojej babci, będąc nastolatką.

00:30:03,927 --> 00:30:09,527
Opowiadała o tym, jak byli wywiezieni w czasie wojny do obozu

00:30:09,527 --> 00:30:12,407
w Łodzi i o tym, co się dalej działo.

00:30:14,107 --> 00:30:19,767
Babcia przebywała z moją mamą i z wujkiem około pięciu miesięcy.

00:30:20,787 --> 00:30:25,147
Był to obóz przeznaczony dla dzieci do germanizacji.

00:30:26,862 --> 00:30:29,942
Pamięta, krzyki, płacze tych dzieci.

00:30:30,582 --> 00:30:35,442
Na początku było to o tyle przerażające, że gro dzieci było bez rodziców.

00:30:36,002 --> 00:30:40,662
Babcia opowiadała, że były szczegółowo selekcjonowane te dzieci.

00:30:40,882 --> 00:30:47,502
Też dla nas było bardzo zaskakujące to, że babcia ze swoimi dziećmi

00:30:47,502 --> 00:30:48,462
byli "europäische Rasse" określeni.

00:30:53,069 --> 00:30:57,249
Na szczęście udało im się ten obóz opuścić.

00:30:57,709 --> 00:31:01,689
Pomógł dziadek, czyli dziadek mojej mamy, który oczywiście w trakcie

00:31:01,689 --> 00:31:09,449
transportu tej wywózki, zbiegł z transportu, wrócił tutaj po kilku

00:31:09,449 --> 00:31:15,389
tygodniach, prawdopodobnie po pieniądze, żeby móc wykupić ich

00:31:15,389 --> 00:31:17,249
właśnie z tego obozu.

00:31:20,689 --> 00:31:21,369
A tu jest dziadek.

00:31:22,313 --> 00:31:23,063
Ale skąd mają konia? - No gdzieś był.

00:31:35,459 --> 00:31:41,199
Mówimy o dzieciach, dla których trauma zgotowana przez drugiego

00:31:41,199 --> 00:31:44,279
człowieka jest najgorszą traumą, jaką można w ogóle przeżyć.

00:31:44,999 --> 00:31:49,519
To uruchamia w każdym dziecku i w człowieku ogromne mechanizmy.

00:31:50,279 --> 00:31:55,159
Ta trauma zostaje zapisana w kodzie DNA i niosą je kolejne pokolenia.

00:32:21,414 --> 00:32:23,424
We Fryburgu w 2012 roku powstało stowarzyszenie Graupte Kinder Vergessen Opfer

00:32:28,474 --> 00:32:29,494
– Zrabowane dzieci, zapomniane ofiary.

00:32:32,954 --> 00:32:36,114
Założył je nauczyciel Christoph Schwarz.

00:32:38,690 --> 00:32:42,790
Kiedy byłem młody, usłyszałem od pewnego starszego człowieka,

00:32:42,870 --> 00:32:47,850
który sam był uczestnikiem II wojny światowej, o zrabowanych dzieciach

00:32:47,850 --> 00:32:50,590
i to w pewnym sensie zostało mi w głowie.

00:32:51,650 --> 00:32:55,990
A później, gdy zostałem nauczycielem i studiowałem w Karlsruhe,

00:32:56,122 --> 00:33:00,942
Powiedziałem sobie, teraz pojadę do miejsca, w którym miały przebywać

00:33:00,942 --> 00:33:02,042
te skradzione dzieci.

00:33:02,902 --> 00:33:07,102
Pojechałem do Ahern i tam zobaczyłem wystawę plenerową, gdzie

00:33:07,102 --> 00:33:12,615
było napisane, że o czasach nazistowskich, o istniejącym tam nazistowskim

00:33:12,615 --> 00:33:17,435
ośrodku wychowawczym nie można wiele powiedzieć, bo źródła nie są dostępne.

00:33:18,635 --> 00:33:20,575
Pomyślałem, przecież to niemożliwe.

00:33:20,855 --> 00:33:24,095
To był 2011 rok, kiedy tam byłem.

00:33:24,815 --> 00:33:28,555
I zdałem sobie sprawę, że ta historia jest wypierana, przemilczana.

00:33:29,515 --> 00:33:34,495
Poszedłem w Achern do księgarni i tam pewna kobieta dała mi wskazówkę.

00:33:35,095 --> 00:33:39,895
Tutaj, w Achern, mieszka cały czas pani, którą wywieziono z Polski.

00:33:40,415 --> 00:33:41,275
Niech pan ją zapyta.

00:33:41,802 --> 00:33:46,922
Wtedy odwiedziłem panią Helenę Laing i ona opowiedziała mi, że

00:33:46,922 --> 00:33:47,372
została w Achern.

00:33:48,662 --> 00:33:53,002
Była jednym z tych zrabowanych dzieci i ona dała mi kontakt do

00:33:53,002 --> 00:33:58,082
Hermana Lüdekinga, który też został wywieziony z Łodzi.

00:33:58,122 --> 00:34:02,102
I to był zarazem początek tej historii, gdzie powiedziałem sobie,

00:34:02,102 --> 00:34:04,702
że chcę wiedzieć więcej na ten temat.

00:34:15,788 --> 00:34:21,728
Napisaliśmy w Badenii-Württembergii petycję do tutejszego parlamentu

00:34:21,728 --> 00:34:26,088
związkowego i wówczas komisja, przyszli przedstawiciele partii,

00:34:26,208 --> 00:34:31,068
znajdujący się w niej, zdecydowali, że ofiarom trzeba coś wypłacić.

00:34:31,428 --> 00:34:36,668
I potem powiedziano, Badenia-Württembergia, jako mały kraj związkowy,

00:34:37,068 --> 00:34:40,808
wypłaci wszystkim zrapowanym dzieciom, którzy coś wspólnego z

00:34:40,808 --> 00:34:41,438
tym landem odszkodowania.

00:34:41,438 --> 00:34:42,398
A właściwie nie odszkodowanie, tylko

00:34:45,452 --> 00:34:50,412
pewne zadośćuczynienie, bo to niewielka kwota, 5 tys. euro.

00:34:50,812 --> 00:34:54,212
Gdyby to miało być odszkodowanie, to kwota dla ofiar musiałaby

00:34:54,212 --> 00:34:59,512
wynosić przynajmniej 50 tys., ale problem jest taki, że to dotyczy

00:34:59,512 --> 00:35:04,012
tylko Badeni Württemberga, a nie obejmuje ofiar, które zostają

00:35:04,012 --> 00:35:08,012
poza tym landem albo nie miały z tym regionem nic wspólnego.

00:35:18,496 --> 00:35:23,116
Mówi się o różnych grupach ofiar, tych pochodzenia żydowskiego,

00:35:23,476 --> 00:35:28,156
o osobach homoseksualnych, czy choćby osobach prześladowanych politycznie.

00:35:28,756 --> 00:35:33,676
Ale ta grupa zapomnianych dzieci przeznaczonych do adopcji zrabowanych

00:35:33,676 --> 00:35:36,696
dzieci nie jest znana w świadomości publicznej.

00:35:37,160 --> 00:35:42,600
I nie może tak być, że państwu tak ciężko tę grupę ofiar uznać

00:35:42,600 --> 00:35:46,140
i próbować finansowo zrekompensować im krzywdy.

00:35:46,400 --> 00:35:50,460
Dlatego inicjatywa pana Schwarza jest tak bardzo ważna i my jako

00:35:50,460 --> 00:35:56,120
publiczne medium jesteśmy zobowiązani tę inicjatywę wspierać.

00:35:56,440 --> 00:36:02,312
Międzynarodowy Trybunał Sprawiedliwości mówi dziś, To, co przeżywają

00:36:02,312 --> 00:36:06,532
dziś ukraińskie dzieci, to, co robi Putin z tymi dziećmi, to jest

00:36:06,532 --> 00:36:10,032
zbrodnia wojenna, to jest po prostu ludobójstwo.

00:36:10,612 --> 00:36:16,032
I to, co robili naziści z polskimi dziećmi, zrabowanymi dziećmi,

00:36:16,232 --> 00:36:20,732
a było ich prawie 200 tysięcy, samych tylko wywiezionych z Polski,

00:36:21,492 --> 00:36:26,892
w większości nigdy nieodnalezionych, to po prostu było ludobójstwo.

00:36:28,983 --> 00:36:32,363
Ale o tym w Niemczech rząd nie mówi.

00:36:32,523 --> 00:36:36,023
Nie mówi o ludobójstwie, ale o Ukrainie.

00:36:36,103 --> 00:36:41,663
Tak, to co robi Putin na Ukrainie to ludobójstwo, ale we własnym

00:36:41,663 --> 00:36:46,763
kraju, że sami ukradli tysiące dzieci, tego nie przeżywają i o

00:36:46,763 --> 00:36:48,623
tym nie mówią. Całkiem świadomie.

00:36:49,023 --> 00:36:50,343
To jest przemilczanie.

00:36:50,943 --> 00:36:52,943
I dla mnie to jest straszne.

00:36:59,510 --> 00:37:03,550
W archiwum w Münster materiały do swojej nowej książki zbiera

00:37:03,550 --> 00:37:06,290
profesor Johannes Dieter Steinert.

00:37:07,050 --> 00:37:12,950
Od 30 lat mieszka w Wielkiej Brytanii i wykłada na Uniwersytecie w Wolverhampton.

00:37:15,170 --> 00:37:17,850
Moja babcia urodziła się na Bałty.

00:37:18,410 --> 00:37:21,830
Mój ojciec już nie w Łodzi, bo rodzina przeprowadziła się przed

00:37:21,830 --> 00:37:26,610
I wojną światową do Zgierza, gdzie dziadkowie mieli zakład fryzjerski.

00:37:27,910 --> 00:37:33,130
Mój ojciec był podoficerem, kapralem w polskiej armii.

00:37:33,230 --> 00:37:35,250
Próbował bronić Polski w czasie wojny.

00:37:35,610 --> 00:37:38,270
Niestety bez powodzenia, jak wiem.

00:37:38,660 --> 00:37:44,560
Był więźniem obozu, najpierw jeńcem wojennym w Luckenwalde, niedaleko

00:37:44,560 --> 00:37:47,980
Berlina, a potem trafił do obozu w Wuppertal.

00:37:54,235 --> 00:37:58,975
Osobista historia skłoniła profesora Steinerta, by badać i opisywać

00:37:58,975 --> 00:38:02,775
w swoich książkach losy najmłodszych ofiar wojny.

00:38:03,315 --> 00:38:08,815
Dzieci, których w najcięższych obozach było tak wiele, to nie

00:38:08,815 --> 00:38:10,735
były tylko dzieci więźniów.

00:38:12,325 --> 00:38:17,245
To były dzieci z krajów wschodniej Europy, które jako robotnicy

00:38:17,245 --> 00:38:22,065
przymusowi zostały same wywiezione do Niemiec i do Austrii.

00:38:22,145 --> 00:38:26,305
Dzieci w wieku 8, 9, 10 czy 16 lat.

00:38:28,930 --> 00:38:34,650
Znaleźliśmy spuściznę Michaela Heppa, znajdującą się w różnych archiwach.

00:38:35,070 --> 00:38:39,810
On już w latach 80. ubiegłego wieku zebrał informacje o trzech

00:38:39,810 --> 00:38:45,270
obozach dla dzieci i młodzieży, ale niewiele napisał, bo sam wcześniej zmarł.

00:38:46,090 --> 00:38:53,030
Te trzy obozy to były właśnie obóz w okupowanej Łodzi, Uckermark i Moringen.

00:39:01,043 --> 00:39:03,203
Ten obóz w Moringen miał być wzorcem dla obozu dla polskich dzieci przy Przemysłowej.

00:39:07,263 --> 00:39:09,103
Umieszczano w nim młodych chłopców.

00:39:12,923 --> 00:39:14,993
Stoimy przed budynkiem dawnej komendantury obozu koncentracyjnego w Moringen.

00:39:19,223 --> 00:39:23,503
Mieściła się tu swoistego rodzaju administracja dla trzech obozów,

00:39:23,643 --> 00:39:24,783
które tu utworzono.

00:39:25,183 --> 00:39:32,283
Obóz dla mężczyzn, dla kobiet i od 1940 roku obóz koncentracyjny dla młodzieży.

00:39:32,532 --> 00:39:36,472
W tym obozie w Niemczech zamykano osoby, które określano mianem

00:39:36,472 --> 00:39:39,512
kryminalistów lub ludzi z marginesu.

00:39:39,652 --> 00:39:43,152
To były pojęcia nazistów, które oznaczały, że prześladowano tych

00:39:43,152 --> 00:39:47,872
młodych ludzi, którzy ich zdaniem nie pasowali do społeczności.

00:39:53,120 --> 00:39:58,080
Wciąż mamy kontakt z jednym więźniem, który przeżył ten obóz.

00:39:58,120 --> 00:40:02,680
Ernst Blais trafił tu za to, że miał pomagać partyzantom.

00:40:03,140 --> 00:40:07,280
To był jeden z częstych zarzutów, by zamykać ludzi w obozie.

00:40:16,508 --> 00:40:18,158
Moringen to bardzo małe miasto, liczy zaledwie 5000 mieszkańców

00:40:20,468 --> 00:40:26,788
i temu miastu bardzo trudno było po 1945 roku przepracować tę historię.

00:40:27,028 --> 00:40:32,588
Generalnie w Niemczech było z tym dość ciężko, by tak ostrożnie to sformułować.

00:40:33,008 --> 00:40:37,968
Dopiero w latach 60. i 70. pojawiły się pierwsze próby ze strony

00:40:37,968 --> 00:40:39,618
społeczeństwa obywatelskiego, by to zrobić, a w Moringen trwało

00:40:43,008 --> 00:40:44,208
to nawet do lat 80.

00:40:52,553 --> 00:40:54,233
Dla mnie jako historyka te działania, rabunek dzieci, układają się

00:40:59,133 --> 00:41:03,313
w niekończącą się historię niemieckich zbrodni wojennych.

00:41:04,053 --> 00:41:08,393
Znamy, widzimy prawdopodobnie wciąż, tylko czubek góry lodowej.

00:41:08,737 --> 00:41:13,617
Jest to w ogóle najtragiczniejszy rozdział niemieckiej polityki

00:41:13,617 --> 00:41:19,517
okupacyjnej we wschodniej części Europy, w Polsce, ale też w części

00:41:19,517 --> 00:41:20,927
dawnego Związku Radzieckiego, czy dawnej Jugosławii.

00:41:36,580 --> 00:41:41,640
Przestrzeń niewiedzy w społeczeństwie niemieckim wymaga jakiegoś

00:41:41,640 --> 00:41:46,160
wysiłku, takiego wysiłku, żeby z jednej strony budować dobre programy

00:41:46,160 --> 00:41:52,000
edukacyjne, ale też zachęcać do pewnej rozmowy, dialogu, do badań,

00:41:52,120 --> 00:41:56,860
bo to też myślę, że nie tylko ta historia, straszliwa historia

00:41:56,860 --> 00:42:02,120
germanizacji polskich dzieci, kradzieży polskich dzieci, ale też

00:42:02,120 --> 00:42:05,320
wiele innych, bardzo różnych historii.

00:42:09,419 --> 00:42:13,899
My tutaj w wymiarze międzynarodowym pokazujemy tą historię i staramy

00:42:13,899 --> 00:42:19,019
się też uświadomić, że to jest naprawdę ważne, że tu jest związek

00:42:19,019 --> 00:42:24,059
między współczesną polityką i bezpieczeństwem, a tym, że jest taka nieświadomość.

00:42:24,519 --> 00:42:28,379
Nad tym pracujemy, ale Instytut Pileckiego, na przykład też w

00:42:28,379 --> 00:42:33,859
Warszawie, czyli nasza polska centrala, to też mamy świadomość,

00:42:33,959 --> 00:42:37,799
że to jest praca za archiwami i przywracanie pamięci, bo totalitaryzm

00:42:38,866 --> 00:42:41,486
zabierają i pamięć, i historię.

00:42:41,746 --> 00:42:45,386
I tak naprawdę jedną z części jakby tego demokratyzacji to jest

00:42:45,386 --> 00:42:49,446
to, że ludzie mają dostęp do archiwów, ludzie mają dostęp do pamięci,

00:42:49,546 --> 00:42:50,886
zaczynają tą pamięć przywracać.

00:42:50,966 --> 00:42:53,926
To myślę, że często w Europie to jest takie nieuświadomione, że

00:42:53,926 --> 00:42:57,506
europejskie wartości to jest również to, co nazywamy historią

00:42:57,506 --> 00:42:58,746
i to, co nazywamy pamięcią.

00:43:09,646 --> 00:43:15,406
O to mi chodziło.

00:43:16,226 --> 00:43:17,506
Co tu jest napisane?

00:43:19,046 --> 00:43:20,026
Niech pani popatrzy.

00:43:21,826 --> 00:43:27,306
Poszukuję ich Halina Witaszek, Ostrów Wielkopolskie, Rumca.

00:43:30,858 --> 00:43:36,038
Jeszcze Europa nie została uregulowana po II wojnie światowej,

00:43:36,198 --> 00:43:41,198
nie było procesu norymberskiego, to wszystko się przygotowywało.

00:43:43,038 --> 00:43:51,198
I tam został skierowany również adwokat, który miał za cel szukanie

00:43:51,198 --> 00:43:59,858
wszystkich polskich dzieci, które znajdowały się na terenach poza terenami polskimi.

00:44:02,195 --> 00:44:07,335
Kiedy moja mama o tym się dowiedziała, po dwóch latach szukania,

00:44:08,035 --> 00:44:09,575
zwróciła się do niego.

00:44:09,955 --> 00:44:17,875
Pociąg repatriacyjny jechał z Berlina i cały pociąg był tymi dziećmi,

00:44:18,335 --> 00:44:20,335
to jechał on aż do Warszawy.

00:44:21,255 --> 00:44:22,905
Natomiast ja jedna jedyna wysiadałam w Poznaniu, bo jedna jedyna

00:44:22,905 --> 00:44:23,445
jechałam do rodziny.

00:44:34,274 --> 00:44:35,894
Roman Hrabar, czyli pochodzący z Kołomyi prawnik, który w czasie

00:44:38,914 --> 00:44:42,534
wojny pewien czas spędził w Warszawie, przeniósł się po wojnie

00:44:42,534 --> 00:44:51,235
do Katowic, tam podjął pracę W związku z działalnością służb opieki

00:44:51,235 --> 00:44:55,795
społecznej zainicjował proces odzyskiwania tych dzieci, swego rodzaju rewindykacji.

00:44:56,475 --> 00:45:01,035
Został on wyznaczony na pełnomocnika do spraw rewindykacji dzieci.

00:45:01,355 --> 00:45:06,995
Odzyskano, jak się szacuje, około 15-20% uprowadzonych dzieci,

00:45:07,215 --> 00:45:09,655
przy czym oczywiście musimy wspomnieć o tym, że wszystkie dane

00:45:09,655 --> 00:45:11,245
liczbowe, którymi dysponujemy w tej materii są bardzo umowne.

00:45:19,820 --> 00:45:24,960
Moja wojna osobista zaczęła się po wojnie.

00:45:25,920 --> 00:45:30,560
Wtedy, kiedy wróciłam do swojej ojczyzny, kiedy nie zastałam rodziców,

00:45:32,200 --> 00:45:41,120
kiedy byłam tym dzieckiem takim niechcianym, w końcu trafiłam

00:45:41,120 --> 00:45:42,060
do domu dziecka.

00:45:42,160 --> 00:45:43,240
Osiem lat wychowywałam się w domu dziecka.

00:45:48,878 --> 00:45:56,498
Maria Ludekin, moja przybrana matka, była znaną osobą.

00:45:57,278 --> 00:46:01,258
Działała w Związku Niemieckich Dziewcząt BDM.

00:46:01,798 --> 00:46:03,678
Jej mąż należał do SS.

00:46:04,398 --> 00:46:05,338
Pracowali w szkole.

00:46:06,258 --> 00:46:09,638
Po wojnie odebrano jej prawo do nauki dzieci.

00:46:11,438 --> 00:46:17,398
Chcieli mnie po wojnie wysłać do Polski.

00:46:18,713 --> 00:46:26,813
Wówczas moja przybrana matka zapytała, ale dokąd?

00:46:27,733 --> 00:46:29,753
On znowu trafi do domu dziecka.

00:46:30,773 --> 00:46:38,133
I ta kobieta, oficer, powiedziała, tego nie możemy zrobić, wysłać

00:46:38,133 --> 00:46:41,313
znowu chłopca do domu dziecka, żeby tam się wychowywał.

00:46:42,533 --> 00:46:43,583
Więc powiedzieli, niech zostanie tutaj.

00:46:51,063 --> 00:46:54,083
Dzieci germanizowane są w całym świecie.

00:46:56,023 --> 00:47:00,363
I wiele z nich nawet nie wie, że mają korzenie polskie.

00:47:01,703 --> 00:47:07,943
I to właśnie uważałam, że to jest bardzo ważne, znać, skąd się

00:47:07,943 --> 00:47:10,243
pochodzi, znać swoje korzenie.

00:47:12,303 --> 00:47:18,003
Bo przecież w pewnym sensie po latach stałam się taką

00:47:20,645 --> 00:47:24,985
patriotką, tak? I ja miałam okazję zostać w Niemczech.

00:47:25,085 --> 00:47:32,585
Ta moja przybrana mama, która miała, no, 94 lata, mówi, Berbel, zostań.

00:47:34,205 --> 00:47:39,605
Miałam już swój zawód, miałam swoje mieszkanie i właściwie zdałam

00:47:39,605 --> 00:47:45,005
sobie sprawę z tego, że owszem, to jest mój dom.

00:47:45,645 --> 00:47:48,525
Dom mojego dzieciństwa, ale nie mój.

00:47:53,568 --> 00:48:02,128
Mam bardzo kochane dzieci i wnuki i tak jakby karta się odwróciła,

00:48:02,368 --> 00:48:09,648
tak, że te tragedie wszystkie, które przeszłam na stare lata jakoś

00:48:09,648 --> 00:48:12,588
wszystko się układa.

00:48:14,448 --> 00:48:15,228
Ale mimo tego jednak człowiek.

00:48:21,175 --> 00:48:22,165
Czegoś brak. Czegoś brak człowiekowi.

00:49:43,205 --> 00:49:44,525
Film został dofinansowany ze środków Fundacji PGE.