Opracowania
Początek treści

Opracowania

Pierwszy artykuł dotyczący losów małoletnich więźniów przy ul. Przemysłowej został opublikowany w 1946 r. w czasopiśmie „Służba Społeczna” przez Marię Niemyską-Hessenową. W artykule „Dzieci z lagru” opisywała ona stan psychofizyczny 233 więźniów, którzy trafili do Miejskiego Pogotowia Opiekuńczego w Łodzi po pobycie w obozie. Liczne publikacje, których autorzy przedstawiali genezę i funkcjonowanie obozu dla dzieci przy ul. Przemysłowej, pochodzą z lat 60. – wiązało się to z faktem gromadzenia materiałów dowodowych dotyczących obozu przez Okręgową Komisję Badania Zbrodni Hitlerowskich w Łodzi. Również z lat 60. pochodzi artykuł łódzkiego dziennikarza Wiesława Jażdżyńskiego „Reportaż z pustego pola”, opublikowany w czasopiśmie „Odgłosy” w 1965 r.

Od 1968 r. w „Przeglądzie Lekarskim”, wydawanym przez krakowski oddział Polskiego Towarzystwa Lekarskiego, publikowane były artykuły dotyczące obozu autorstwa jego byłego więźnia – Józefa Witkowskiego. W 1975 r. opublikował on nakładem wydawnictwa Ossolineum pierwszą i do dziś jedyną monografię obozu pt. „Hitlerowski obóz koncentracyjny dla małoletnich w Łodzi”. Książka ta była owocem m.in. kontaktów Witkowskiego z byłymi więźniami obozu, a wykorzystane w niej materiały były unikalne – fotografie wykonane podczas apeli, pracy w warsztatach, fotografie osobowe dzieci, jak również listy pisane przez małych więźniów obozu do rodzin.

 

W roku 1971 wydane zostały wspomnienia Tadeusza Raźniewskiego pt. „Chcę żyć” (Wydawnictwo Łódzkie). Była to kolejna publikacja dotycząca obozu przy ul. Przemysłowej napisana przez byłego więźnia. Historia Tadeusza Raźniewskiego stała się również kanwą scenariusza filmu fabularnego „Twarz Anioła”, który miał swoją premierę w styczniu 1971 r. Obraz wyreżyserował Zbigniew Chmielewski.

Liczne artykuły dotyczące upamiętnienia obozu ukazały się w latach 70. Związane były m.in. z odsłonięciem 9 maja 1971 r. w parku im. Promienistych w Łodzi (obecnie park im. Szarych Szeregów) Pomnika Martyrologii Dzieci, nawiązującego do historii obozu. Szeroko komentowane były również procesy byłej nadzorczyni Eugenii Pol vel Genowefy Pohl, toczące się w Łodzi w latach 1972-1975.

 

W ostatnim czasie coraz więcej historyków, dziennikarzy i społeczników przybliża w swoich przedsięwzięciach i publikacjach historię obozu przy ul. Przemysłowej. Historię obozu od wielu lat bada m.in. Artur Ossowski, obecny Naczelnik Oddziałowego Biura Edukacji Narodowej Instytutu Pamięci Narodowej w Łodzi.

 

Wspomnieć należy również o wydanej w 2019 r. książce autorstwa Urszuli Sochackiej „Eee... tam, takiego obozu nie było. Wspomnienia Genowefy Kowalczuk, byłej więźniarki obozu przy ulicy Przemysłowej w Łodzi”, opartej na wywiadach autorki z byłą więźniarką, przeprowadzonych w latach 2009-2011.

 

W roku 2020 miała premierę publikacja o obozie przy ul. Przemysłowej autorstwa Jolanty Sowińskiej-Gogacz oraz Błażeja Torańskiego zatytułowana „Mały Oświęcim. Dziecięcy obóz w Łodzi” (Prószyński i S-ka). Przedstawiona w niej została m.in. historia obozu, warunki życia więźniów, relacje dotyczące nadzorców. Ważnym elementem tej pozycji są rozmowy z byłymi więźniami, przeprowadzone przez Jolantę Sowińską-Gogacz w latach 2015-2019.