Ojcostwo na odległość. Kształtowanie relacji polskich jeńców wojennych z ich dziećmi podczas II wojny światowej – na podstawie wybranego materiału źródłowego

Anna Czerner (Centralne Muzeum Jeńców Wojennych, ORCID 0000-0002-4989-0521)

Kamil Weber (Centralne Muzeum Jeńców Wojennych, ORCID 0000-0002-6904-0073)

[PDF]

Abstrakt: Artykuł podejmuje problematykę relacji polskich jeńców wojennych z ich dziećmi podczas II wojny światowej. Punktem wyjścia jest analiza korespondencji obozowej, fotografii, zapisków osobistych oraz innych dokumentów źródłowych, pozwalających uchwycić mikrospołeczny wymiar doświadczenia niewoli i jej wpływ na funkcjonowanie rodzinnych więzi. Analizowano sposoby podtrzymywania bądź konstruowania relacji ojca i dzieci w sytuacji braku fizycznej obecności, ograniczeń korespondencyjnych i cenzury, a także długotrwałej niepewności co do losów bliskich. Szczególna uwaga poświęcona została treściom przekazywanym dzieciom przez ojców-jeńców, pró­bom zachowania autorytetu rodzicielskiego, okazywania troski oraz symbolicznego uczestnictwa w procesie wychowania. Istotnym wątkiem jest również rola matek jako pośredniczek w komuni­kacji i kreatorek obrazu nieobecnego ojca w świadomości dziecka. W opracowaniu uwzględniono także perspektywę dzieci, których doświadczenie relacji z ojcem miało często charakter pośredni, symboliczny lub mityzowany. Artykuł ukazuje wojnę jako czynnik głęboko ingerujący w sferę prywatną i emocjonalną oraz sprzyjający redefinicji przedwojennego modelu ojcostwa, a także wskazuje na wyzwania związane z powojenną reintegracją rodziny.

Słowa kluczowe: jeńcy wojenni, dzieci, korespondencja obozowa, II wojna światowa

Abstract: This study explores the connections maintained between Polish prisoners of war and their chil­dren throughout the Second World War. Drawing upon camp correspondence, photographs, personal diaries and other primary documents, it seeks to capture the intimate, “micro-social” reality of captivity and its profound impact on family bonds. The analysis focuses on the ways in which fathers attempted to sustain, or build anew, a relationship with their children despite physical separation, strict limits on correspondence, censorship and prolonged uncertainty abo­ut the fate of their loved ones. Particular attention is given to the messages fathers sent to their children, their efforts to preserve parental authority, express affection and remain symbolically present in their children’s upbringing. An important theme is the role of mothers, who acted as intermediaries in communication and shaped the child’s image of the absent father. The article also considers the children’s perspective, as their experience of fatherhood was often indirect, symbolic or mythologised. The study presents war as a force that deeply intruded into private and emotional life, reshaping prewar models of fatherhood and creating significant challenges for postwar family reintegration.

Keywords: prisoners of war, children, camp correspondence, Second World War